Ayollar fertilligi

Oddiy tilda aytganda, fertillik – bu organizmning nasl qoldirish qobiliyatidir. Ayol uchun bu homilador bo’lish, homilani ko’tarish va sog’lom bola tug’ish imkoniyatidir. Ammo bu qisqa ta’rif ortida organizmda sodir bo’lishi kerak bo’lgan murakkab voqealar zanjiri turadi.

O’z oldingizga orkestrni tasavvur qiling. Fertillik – bu bitta cholg’uning ovozi emas, balki butun bir guruh musiqachilarning uyg’un sadolaridir. Har bir cholg’uning o’z partiyasi bor va agar bittasi soxta ovoz bersa yoki orqada qolsa, uyg’unlik buziladi.

Sog’lom reproduktiv yoshdagi ayolda har oy ovulyatsiya sodir bo’ladi – tuxumdondan urug’lantirishga tayyor bo’lgan etuk tuxum hujayra chiqadi. U bachadon naychasida sperma hujayrasi bilan uchrashishi kerak, so’ngra urug’lantirilgan tuxum hujayra (endi embrion) bachadon bo’shlig’iga yo’lini davom ettirishi kerak. Va eng muhim lahza – endometriy (bachadonning ichki qavati) bu kichik embrionni qabul qilishga tayyor bo’lishi kerak, shunda u mustahkamlanib, rivojlanishni boshlay oladi. Agar ushbu bosqichlardan hech bo’lmaganda bittasida nosozlik yuz bersa, homiladorlik sodir bo’lmasligi mumkin.

Fertillik bir marta berilgan, o’zgarmas narsa emas. Bu hayot davomida o’zgarishi mumkin bo’lgan dinamik xususiyatdir. Keling, unga ta’sir ko’rsatadigan asosiy omillar guruhlarini ko’rib chiqaylik.

Yosh: eng taniqli, ammo yagona omil emas

Yosh haqida eng ko’p gapiriladi va buni hisobga olmaslik mumkin emas. Tabiat ayolga onalik uchun ma’lum bir davrni ajratgan. Fertillikning eng yuqori cho’qqisi odatda 20-25 yoshga to’g’ri keladi. Bu vaqtda organizm eng ko’p sifatli tuxum hujayralar zaxirasiga ega va gormonal tizim soatdek ishlaydi.

30-35 yoshdan so’ng tuxum hujayralar zaxirasi (ovarial zaxira) asta-sekin kamayadi va ularning sifati ham yomonlashishi mumkin. Bu 35 yoshdan keyin homilador bo’lish mumkin emas degani emas. Ko’plab ayollar 38 yoshda ham, 42 yoshda ham ona bo’lishadi. Shunchaki, bu bosqichda jarayon ko’proq vaqt olishi mumkin va homiladorlikni rejalashtirishga ko’proq e’tibor qaratish kerak bo’ladi.

Gormonal muvozanat: ayol organizmining dirijyori

Gormonlar butun tsiklni boshqaradi. Ular tuxum hujayraning etilishiga majbur qiladi, ovulyatsiyaga signal beradi, bachadonni mumkin bo’lgan homiladorlikka tayyorlaydi. Tasavvur qiling, gormonlar miya va tuxumdonlar o’rtasidagi murakkab aloqa tizimidir.

Agar ushbu tizimda nosozlik yuz bersa (masalan, stress, qalqonsimon bezning noto’g’ri ishlashi yoki boshqa sabablarga ko’ra), ovulyatsiya sodir bo’lmasligi mumkin. Tsikl tartibsiz bo’lib qoladi va bu fertillikning pasayishiga to’g’ri yo’ldir. Aynan shuning uchun ginekologlar ko’pincha gormonlar tahlilini tayinlaydilar – bu ushbu murakkab tizimning «simlari» qanday ishlayotganini tekshirish usulidir.

Ovulyatsiya: u bormi?

Tartibsiz tsikl – bu ovulyatsiya bilan bog’liq muammolar haqida gapirishi mumkin bo’lgan birinchi qo’ng’iroqdir. Ammo muntazam hayz ko’rishda ham ovulyatsiya bo’lmasligi mumkin. Bu anovulyatsiya deb ataladi.

Ovulyatsiya bor yoki yo’qligini qanday tushunish mumkin? Eng oddiy uy usuli – bu ovulyatsiya testlari yoki bazal haroratni o’lchash, garchi bu usul qat’iy intizomni talab qilsa. Ammo eng ishonchli usul – bu, albatta, shifokorning UTT-monitoring yordamida kuzatuvidir.

Bachadon naychalari va bachadon holati

Agar tuxum hujayra etilib, ovulyatsiya sodir bo’lgan bo’lsa ham, u sperma hujayrasi bilan uchrashishi kerak. Bu uchrashuv bachadon naychasida sodir bo’ladi. Agar naychalar o’tkazmaydigan bo’lsa (masalan, yallig’lanishlar yoki operatsiyalardan keyingi bitishmalar tufayli), uchrashuv sodir bo’lmaydi.

Bundan tashqari, kelajakdagi embrion uchun uy – bachadon bo’shlig’i muhimdir. Poliplar, miomalar, sinexiyalar (bitishmalar) yoki juda yupqa endometriy embrionning devorga yopishishiga to’sqinlik qilishi mumkin.

Turmush tarzi va umumiy salomatlik

Bu erda axloq o’qitishga o’rin yo’q, ammo faktlar uchun o’rin bor. Bizning turmush tarzimiz – bu butun gormonal tarix sodir bo’ladigan fondir.

Vazn. Tana vaznining yetishmasligi ham, ortiqcha vazn ham gormonal muvozanatni buzishi mumkin. Yog ‘to’qimasi o’zi gormonal jihatdan faol bo’lib, uning ortib ketishi reproduktiv tizimning «sozlamalarini» buzishi mumkin.

Ovqatlanish. Gormonlar ishlab chiqarish va tuxum hujayralar etilishi uchun organizmga vitaminlar, minerallar, oqsillar va yog’lar kerak. Yog’lar yoki uglevodlarni keskin cheklaydigan qattiq dietalar organizmda yangi hujayralar qurish uchun oddiygina material qolmasligiga olib kelishi mumkin.

Stress. Bu juda jiddiy omil. Surunkali stress organizmni «omon qolish» rejimida ishlashga majbur qiladi. Tabiat nuqtai nazaridan, agar atrofda xavf va tashvish bo’lsa, unda ko’payish uchun eng yaxshi vaqt emas. Natijada reproduktiv funktsiyalar bloklanishi mumkin.

Bu, ehtimol, eng tez-tez so’raladigan savollardan biridir. Va bu erda xotirjamlikni saqlash muhim, ammo vaqtni ham boy bermaslik kerak.

Agar yoshingiz 35 dan kichik bo’lsa va siz bir yil davomida kontratseptsiyasiz muntazam jinsiy hayot kechirayotgan bo’lsangiz, ammo homiladorlik sodir bo’lmasa, bu mutaxassisga murojaat qilish uchun sababdir. 35-37 yoshda bu muddat 6 oygacha qisqaradi. 38 yoshdan keyin esa butun bir yil kutishning hojati yo’q – muvaffaqiyatsiz urinishlarning 3-4 oyidan so’ng tekshiruvni boshlagan ma’qul.

Ammo shunday holatlar borki, hech qanday muddatni kutmay, darhol shifokorga borish kerak:

• Tartibsiz tsikl (hayz ko’rish goho 20 kunda, goho 45 kunda keladi).
• Hayz ko’rishning yo’qligi (amenoreya).
• Ilgari tashxis qo’yilgan kasalliklar: endometrioz, polikistik tuxumdon sindromi, kichik chanoq a’zolarining yallig’lanish jarayonlari.
• O’tmishda qorin bo’shlig’i yoki kichik chanoq a’zolarida o’tkazilgan operatsiyalar.

Bu mavzu atrofida shuncha mish-mishlar aylanadiki, donani somondan ajratish kerak.

Afsona 1: «Bo’shash, va hammasi bo’ladi». Bu, ehtimol, eng zaharli maslahatdir. U tibbiy muammo uchun javobgarlikni ayolning hissiy holatiga yuklaydi va agar «bo’shashish» imkoni bo’lmasa, uni aybdor his qilishga majbur qiladi. Ha, stress – omil, ammo u kamdan-kam hollarda bepushtlikning yagona sababi bo’ladi. O’zingizning bo’shashish qobiliyatingizdan muammo izlamang.

Afsona 2: «Agar ilgari homiladorlik bo’lgan bo’lsa, hozir ham muammo bo’lmaydi». Ikkilamchi bepushtlik juda keng tarqalgan hodisa. Organizm o’zgaradi, yosh bilan tuxum hujayralar sifati o’zgaradi, yangi kasalliklar paydo bo’lishi mumkin. 25 yoshda oson bo’lgan narsa, 35 yoshda yordam talab qilishi mumkin.

Afsona 3: «Agar tsikl muntazam bo’lsa, fertillik bilan hamma narsa tartibda». Muntazam tsikl – bu yaxshi belgi, ammo u 100% kafolat bermaydi. Yuqorida aytib o’tganimizdek, naychalarning o’tkazuvchanligi, endometriy sifati yoki tuxum hujayralarning o’zi bilan bog’liq muammolar bo’lishi mumkin, ular muntazam tsikl bilan homiladorlikka unchalik tayyor bo’lmasligi mumkin.

Ushbu maqoladan chiqarish kerak bo’lgan eng muhim narsa: fertillikning pasayishi – bu hukm emas. Bu tibbiy vazifadir va uning yechimlari bor. Zamonaviy reproduktologiya ancha oldinga siljigan.

Agar qiyinchiliklarga duch kelsangiz, o’zingizga berkilib qolishingiz va sabablarni noto’g’ri ovqatlanish yoki fikrlardan izlashingiz shart emas. Birinchi va eng to’g’ri qadam – bu ginekolog yoki reproduktolog shifokoriga tashrif buyurishdir. Shifokor tekshiruvni tayinlashi mumkin, u UTTni, gormonal holatni tekshirishni, naychalarning o’tkazuvchanligini baholashni va ovarial zaxira tahlilini o’z ichiga oladi.

Natijalarga asoslanib, turli yo’llar taklif qilinishi mumkin: turmush tarzini tuzatish va vitaminlar qabul qilishdan tortib, gormonal stimulyatsiya yoki EKU kabi yordamchi reproduktiv texnologiyalardan foydalanishgacha. Ba’zida homiladorlikning kelishi uchun organizmga ozgina «ishora» kerak bo’ladi.

Yodingizda bo’lsin, sizning reproduktiv sog’lig’ingiz – bu sizning umumiy sog’lig’ingizning bir qismidir. Unga ehtiyotkorlik bilan, ammo vahima qilmasdan munosabatda bo’ling. Va agar savollar yoki shubhalar paydo bo’lsa, professional javob va haqiqiy yordam bera oladiganlarga murojaat qilishdan qo’rqmang.

35 yoshdan keyin homiladorlik har doim asoratlar bilan o’tadi, deganlari rostmi?
Yo’q, bu unday emas. Bo’lajak onaning yoshi haqiqatan ham ba’zi xavflarni oshiradi, ammo tibbiyotning zamonaviy darajasi ushbu xavflarni samarali boshqarish imkonini beradi. Ko’plab ayollar 35 yoshdan keyin mustaqil ravishda sog’lom bolalarni ko’tarib, tug’adilar. Asosiysi – puxta kuzatuv va shifokor tavsiyalarini o’z vaqtida bajarish.

Tez-tez antibiotiklar qabul qilish homilador bo’lish qobiliyatiga ta’sir qilishi mumkinmi?
Antibiotiklarning o’zi kamdan-kam hollarda fertillikka bevosita ta’sir qiladi. Ammo ularni tayinlashga sabab bo’lgan kasalliklar (masalan, yallig’lanish jarayonlari) naychalarda bitishmalarga olib kelishi mumkin. Shuningdek, antibiotiklar qin mikroflorasiga ta’sir qilishi mumkin, bu bilvosita noqulay muhitni yaratishi mumkin. Agar sizga antibiotiklar tayinlansa, har doim shifokorga homiladorlikni rejalashtirayotganingiz haqida xabar bering.

Og’iz kontratseptivlarini bekor qilgandan so’ng fertillik qanchalik tez tiklanadi?
Aksariyat ayollarda ovulyatsiya bekor qilishdan keyingi dastlabki 1-3 oy ichida tiklanadi. Ba’zida organizmga tabiiy ritmga «qo’shilish» uchun bir oz ko’proq vaqt kerak bo’ladi. Ammo bekor qilishdan keyin 3-4 oydan ko’proq vaqt o’tib, tsikl o’rnatilmagan bo’lsa yoki homiladorlik sodir bo’lmasa, shifokor bilan maslahatlashish kerak.

Erkak omili ayol omili kabi muhimmi?
Shubhasiz. Taxminan 40-50% hollarda homiladorlikning yo’qligi sababi erkak omillari yoki ikkala sherikdagi buzilishlarning birikmasidir. Shuning uchun tekshiruv har doim juftlik bo’lishi kerak. Agar sababni izlayotgan bo’lsangiz, tekshiruvni birga boshlashingiz kerak, bu vaqt va asablarni tejaydi.

Agar menda polikistik tuxumdon sindromi (PKTS) bo’lsa, bu men hech qachon homilador bo’la olmayman deganimi?
PKTS endokrin bepushtlikning eng keng tarqalgan sabablaridan biridir, ammo u juda yaxshi korreksiyaga beriladi. PKTS bilan og’rigan ayolga ovulyatsiya qilish va homilador bo’lishga yordam berishning ko’plab usullari mavjud. Ko’pincha buni murakkab operatsiyalarsiz ham, to’g’ri tanlangan terapiya yordamida amalga oshirish mumkin. Zamonaviy reproduktiv tibbiyot ushbu tashxis bilan ishlashni biladi.