Bachadon ichi inseminatsiyasi (IUI)

Shifokor BMIni taklif qilishi mumkin, agar tekshiruv natijalari bitta alohida tashxisga emas, bir nechta shartga bir vaqtda javob bersa.

Koʻpincha BMI aniqlanmagan sabab bilan bogʻliq bepushtlikda muhokama qilinadi – juftlik tekshiruvi aniq sababni topmagan, sperma koʻrsatkichlari va ovarial zaxira esa meʼyorida boʻlgan holatlarda. Servikal omilda, spermatozoidlarga bachadon boʻynini yengib oʻtish qiyin boʻlganda, va ejakulyatsiya bilan bogʻliq muammolarda, tabiiy homilador boʻlish texnik jihatdan qiyinlashganda, biologik emas, metod yaxshi mos keladi. Spermogramma koʻrsatkichlarining yengil pasayishi – son, harakatchanlik yoki normal shakldagi spermatozoidlar ulushining oʻrtacha kamayishi – ham BMIni istisno qilmaydi, garchi keyingi taktika aniq raqamlarga qarab belgilansa-da. Nomuntazam ovulyatsiyada, jumladan SPKY fonida, shifokor xavfsiz deb hisoblasa, BMIni ragʻbatlantirish bilan birga qoʻllash mumkin. Naychalar oʻtkazuvchanligi saqlangan holdagi yengil endometrioz ham BMI maʼno kasb etadigan holat sifatida qoladi.

Alohida, tibbiy boʻlmagan sabab – juftlikning oʻzi EKOga oʻtishdan oldin kamroq invaziv va koʻproq qulay usuldan boshlashni xohlashi, yoki bunga shaxsiy, diniy yoki tashkiliy sabablar boʻlishi. Bunday holatlarda shifokor aynan BMIning real imkoniyatlarini tushuntiradi, toki qaror ongli boʻlsin.

BMI uchun kamida bitta oʻtkazuvchan bachadon nayi kerak: urugʻlanish ayol organizmi ichida sodir boʻlishi kerak, va agar ikkala nay ham bitib qolgan yoki olib tashlangan boʻlsa, metod jismonan ishlay olmaydi – bu holatda shifokor trubal omilni toʻgʻridan-toʻgʻri chetlab oʻtadigan EKOni muhokama qiladi. Kuchli erkaklar faktorida ham xuddi shunday: azoospermiyada, spermatozoidlar harakatchanligi yoki morfologiyasining ogʻir buzilishlarida BMI imkoniyati shu qadar kichikki, koʻpincha statistik jihatdan ehtimoli kam natija uchun bir necha inseminatsiya sikli oʻtkazishdan koʻra, darhol IKSI bilan EKOni koʻrib chiqish maʼqulroq.

Oʻrta va ogʻir endometrioz, sezilarli pasaygan ovarial zaxira va ayolning 40 yoshdan katta boʻlishi – BMI odatda past natijadorlik koʻrsatadigan holatlar, va bu yerda vaqtni yoʻqotmaslik ayniqsa muhim: bunday sharoitda samarasiz oʻtgan har bir BMI sikli juftlikni haqiqatan yordam beradigan usuldan uzoqlashtiradi. Kichik chanoq aʼzolarining faol yalligʻlanish jarayoni, submukoz mioma yoki bachadon boʻshligʻining boshqa oʻzgarishlari ham avval asosiy muammoni davolashni talab qiladi – bunday fonda BMI oʻtkazilmaydi. Bir necha muvaffaqiyatsiz BMI urinishidan – odatda uch-toʻrt sikldan – keyin ham shifokor rasmiy qarshi koʻrsatmalar boʻlmasa-da, taktikani qayta koʻrib chiqadi.

Bemorlar baʼzida BMIni «soddaroq EKO» deb qabul qiladi, lekin bular mohiyatan turli usullar. BMIda urugʻlanish ayol organizmi ichida sodir boʻladi – shifokor faqat tayyorlangan spermani tuxum hujayrasi bilan uchrashish joyiga yaqinlashtiradi, keyin jarayon tabiiy yoʻl bilan davom etadi. Shuning uchun metod faqat oʻtkazuvchan naychalar va yetarlicha yaxshi sperma koʻrsatkichlarida ishlaydi.

EKOda tuxum hujayralari tuxumdonlardan olinadi va laboratoriyada urugʻlantiriladi, keyin esa tayyor embrion bachadonga koʻchiriladi – bu trubal omilni, kuchli erkaklar faktorini, ogʻir endometriozni va yosh bilan bogʻliq zaxira pasayishini chetlab oʻtish imkonini beradi, chunki urugʻlanishning oʻzi organizmdan tashqarida va embriolog toʻliq nazorati ostida sodir boʻladi. Kuchli erkaklar faktorida yoki oldingi urinishlarda urugʻlanish sodir boʻlmagan boʻlsa, EKOga IKSI qoʻshiladi – embriolog tanlab olingan bitta spermatozoidni bevosita tuxum hujayrasiga kiritadi.

Sodda qilib aytganda: BMI organizm umuman mustaqil urugʻlana oladigan, faqat tuxum hujayrasi va spermatozoidning uchrashuvini biroz yengillashtirish kerak boʻlgan holatlarda yordam beradi. EKO va IKSI esa organizm ichida tabiiy urugʻlanish ehtimoli kam yoki umuman mumkin boʻlmaganda kerak boʻladi.

BMIni tabiiy siklda oʻtkazish mumkin – agar ayolda dorilarsiz ham muntazam ovulyatsiya boʻlsa, protsedura shunchaki UTT yoki uy sharoitidagi ovulyatsiya testlari boʻyicha uning vaqtiga moslashtiriladi. Ovulyatsiya nomuntazam boʻlsa yoki umuman boʻlmasa, shifokor ragʻbatlantirish tayinlashi mumkin – odatda bu tabletka shaklidagi preparatlar, kamroq hollarda inʼeksiya, tashxisga qarab.

Ragʻbatlantirishning maqsadi – «iloji boricha koʻproq» emas, bitta, koʻpi bilan ikkita yetilgan follikula olish: bir vaqtning oʻzida qancha koʻp follikula yetilsa, koʻp homilali homiladorlik xavfi shuncha yuqori boʻladi. Agar nazorat UTTsida juda koʻp follikula shakllanayotgani koʻrinsa, shifokor shu sikldagi protsedurani bekor qilishi mumkin – bu muvaffaqiyatsizlik emas, xavfsizlik chorasi. Ragʻbatlantirish sxemasi yosh, AMG, sikl xususiyatlari va oldingi urinishlarda nima sinab koʻrilganini hisobga olgan holda individual tanlanadi.

Ragʻbatlantirish bilan oʻtkaziladigan bitta BMI sikli odatda ikki-uch hafta davom etadi – preparatlar qabul qilinishi boshlanishidan protsedurgacha. Tabiiy siklda, ragʻbatlantirishsiz, hammasi ayolning oddiy hayz sikliga sigʻadi: faqat ovulyatsiya vaqtini tutib olish kerak. Sperma kiritish protsedurasining oʻzi bir necha daqiqa davom etadi, natija esa – XGCH ga qon tahlili – inseminatsiyadan keyin 14 kundan ertaroq topshirilmasligi kerak: undan oldingi tahlil, ayniqsa ovulyatsiya trigeri ishlatilgan boʻlsa, notoʻgʻri natija berishi mumkin.

Ayolga odatda ginekologik koʻrik va kichik chanoq aʼzolari UTTsi, jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalarga tahlillar, AMG va FSG boʻyicha ovarial zaxira bahosi kerak boʻladi. Naychalar oʻtkazuvchanligini tekshirish uchun gisterosalpingografiya yoki ultratovush orqali oʻtkazuvchanlikni tekshirish ishlatiladi – bu gisteroskopiya bilan bir xil narsa emas: gisteroskopiya bachadon boʻshligʻini ichkaridan koʻrib chiqadi va polip, sinexiya, pardaga yoki bachadon ichidagi boshqa oʻzgarishga shubha boʻlganda kerak, naychalarni baholash uchun emas.

Turmush oʻrtogʻiga spermogramma kerak, odatda uni koʻrsatkichlar barqarorligini koʻrish uchun ikki marta topshirishadi, qoʻshimcha infeksiyalarga tahlillar. Spermogrammada chetlanishlar boʻlsa, shifokor urolog-androlog konsultatsiyasi va batafsilroq testlarni qoʻshishi mumkin.

Bu tekshiruvlarning barchasini, jumladan laboratoriya tahlillarini, aynan IMCda oʻtkazish mumkin – natijalar odatda bir kun ichida tayyor boʻladi va SMS orqali keladi, navbatda kutish yoki biomaterialni boshqa laboratoriyaga yuborish shart emas.

Sikl reproduktolog konsultatsiyasidan boshlanadi: shifokor juftlik tarixini, UTT maʼlumotlarini, spermogramma va gormonal koʻrsatkichlarni koʻrib chiqadi, toki BMI uchun shart-sharoitlar – oʻtkazuvchan nay, ovulyatsiya va maqbul sperma sifati – borligini tushunish uchun.

Keyin, agar ragʻbatlantirish kerak boʻlsa, bemor preparatlar qabul qiladi va bir necha marta follikulometriyaga keladi – follikula va endometriy oʻsishini UTT orqali nazorat qilish. IMCda buni Voluson E10da qilishadi, bu Oʻzbekistonda yagona ekspert darajadagi apparat, follikula yetilish vaqtini aniq tutib olish muhim boʻlganda, oʻrtacha muddatlarga emas, aniq holatga tayanish uchun ayniqsa foydali. Follikula tayyor boʻlganda, ovulyatsiya trigeri tayinlanishi mumkin – tuxum hujayrasining chiqishini aniq, maʼlum vaqtda ishga tushiruvchi inʼeksiya; bu har doim ham qilinmaydi, baʼzida tabiiy LG choʻqqisiga tayaniladi.

Protseduraning oʻzi trigerdan 24–36 soat oʻtgach yoki tabiiy sikldagi LG choʻqqisi kunida oʻtkaziladi. Shu kuning oʻzida turmush oʻrtogʻi sperma topshiradi, laboratoriyada uni qayta ishlashadi – seminal suyuqlikdan eng harakatchan va morfologik jihatdan normal spermatozoidlarni ajratib olishadi. Tayyorlangan sperma bachadon boʻshligʻiga bachadon boʻyni orqali ingichka moslashuvchan kateter bilan kiritiladi; protsedura ogʻriqsiz boʻlib, bir necha daqiqa davom etadi. Shundan keyin bemor odatda 15–20 daqiqa yotib turadi, keyin esa odatdagi ishlariga qaytishi mumkin.